Lef

Al een tijdje ben ik bezig met het ondersteunen van mensen die de uitdagingen van nu willen aangrijpen om een persoonlijk transformatieproces te starten. En sinds kort bied ik deze dienst aan voor organisaties.

Want hoezeer de wereld ook schreeuwt om verandering (toenemende ongelijkheid, politieke destabilisering, oprukkend conservatisme, gevolgen van klimaatverandering, oorlog en genocide, verzuring van onze oceanen, het afnemen van onze biodiversiteit, en ga zo maar door), toch lijkt het juist alsof mensen in toenemende mate willen vasthouden aan dat wat ze al kennen.

Onbewust

Dat verschijnsel zie ik overal om mij heen. Onlangs besloot ik een langgekoesterde droom achterna te gaan en mijn motorrijbewijs te halen. Na een jaar lessen en drie examens (theorie, voertuigenbeheersing en rijvaardigheid) was het vorige maand dan zover: ik heb mijn rijbewijs!

Dit nieuws maakt een hoop vragen los:

• Waarom ben je meteen voor een motorrijbewijs gegaan?
• Wat vreemd, de meeste mensen halen eerst hun autorijbewijs... Wat maakt dat je hiervoor hebt gekozen?
• Is het niet raar om alleen een motor te rijden en geen auto?

Norm

Deze mensen reageren vanuit nieuwsgierigheid en oprechte interesse. En de impact hiervan is relatief klein - inmiddels vind ik het ergens ook wel grappig. Toch valt het me wel op hoe vaak ik deze vragen krijg. En hoe vaak mensen dus denken en handelen vanuit een bepaalde norm. Of zij zich er nou bewust van zijn, of niet.

We hoeven maar naar de politiek te kijken voor voorbeelden van mensen die met hun gedrag wel degelijk grote schade aanrichten. Zo zei onze demissionair premier, over de aantijgingen van racisme binnen het kabinet: “Wij hebben hierover intern vergaderd, en wij zijn tot de conclusie gekomen dat we geen racisten zijn.” Jezelf geen racist vinden wil niet zeggen dat je je nooit racistisch gedraagt.

Het proces van introspectie, reflecteren op je gedrag, en daar vervolgens open over communiceren blijkt voor velen van ons inderdaad een hele kluif.

Luisteren

Wat hierin vaak meespeelt, is een angst om het verkeerd te doen. In het boek ‘Maar dat begrijp je toch niet' schrijft Karim Amghar over een voormalig vluchteling uit Syrië zich op school vaak eenzaam heeft gevoeld. En dat ze het idee kreeg dat mensen haar actief hebben gemeden. Op de vraag of dit klopte, antwoordde haar oud-docenten en medeleerlingen dat zij bang waren om het fout te doen, of de verkeerde dingen te zeggen. Twee kanten, met goede intenties, en toch verwijdering tot gevolg.

Tijdens mijn opleiding over Theory Uheb ik geleerd dat er vier niveaus van luisteren bestaan: downloaden, debat, dialoog en generatief luisteren. Downloaden gaat over het verwerken van informatie die in lijn is met ons bestaande wereldbeeld. Een debat voeren we vaak vanuit ego, of om een grens aan te geven. Hierbij worden mensen vaak hun standpunt, en wordt elk tegenargument opgevat als een persoonlijke aanval. Bij een dialoog zijn mensen in staat om voorbij de argumenten te kijken, en van perspectief te wisselen. Dit wordt ook wel empathisch luisteren genoemd. En de vierde vorm van luisteren heeft betrekking op het omarmen van de stilte, waardoor er iets nieuws kan ontstaan.

Alle vier de vormen hebben we nodig. Toch lijkt het erop alsof onze samenleving ons richting de eerste en tweede vorm duwt - onder andere door het gebruik van (sociale) media. Het aangaan van een dialoog, het uitwisselen van perspectieven en met empathie naar elkaar luisteren, is een noodzakelijke voorwaarde voor samenwerken en veranderen. En het is, zeker in de wereld van vandaag, een van de moeilijkste dingen die er is. Laat staan dat we de stilte omarmen op weg naar verandering.

Oprecht denk ik dat we er als samenleving meer aan hebben wanneer we de norm bespreekbaar maken, we ook bereid zijn naar onszelf, onze overtuigingen en ons gedrag te kijken. En onszelf te trainen in de verschillende lagen van luisteren. Dat zal niet vanzelf gaan. Het is ongemakkelijk, en het kost energie. Toch denk ik dat zeker op de lange termijn lef loont.